أزجمله: (بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖيمِ) گبى آيتلرده بولونان عقدۀِ حياتيه و نورانى أساسلر، تكرّر ايتدكجه إشتهالرى آچار؛ مسك گبى، قاريشديريلدقجه قوقار. ديمك تكرّر ظن ايديلن، حقيقتده تكرّر دگلدر. آنجق (وَاُتُوا بِهٖ مُتَشَابِهًا) قبيلندن، او آيرى آيرى حكمتلرى، نكتهلرى، غايهلرى إفاده ايدن تكرارلى كلاملر يالڭز عبارهجه، لفظجه بربرينه بڭزهدكلرى ايچون تكرار ظن ايديلير. حتّى قصّۀِ موسى، چوق مزيتلرى و حكمتلرى مشتملدر. هر مقامده او مقامه مناسب بر وجهله ذكر ايديلمهسى، عينِ بلاغتدر. أوت قرآنِ عظيم الشان، او قصّۀِ مشهورهيى، گوموش ايكن يدِ بيضاسنه آلارق آلتون شكلنه إفراغيله اويله بر نقشِ بلاغته مظهر ايتمشدر كه، بتون أهلِ بلاغت، اونڭ بلاغتنه حيران اولمشلر، سجدهيه وارمشلردر. و كذا تيمّن، تبرّك و إستعانه گبى چوق وجهلرى حاوى؛ و توحيد، تنزيه، ثنا، جلال و جمال و إحسان گبى چوق مقاملرى تضمّن؛ و توحيد و نبوّت، حشر و عدالت گبى مقاصدِ أربعهيه إشارت ايدن بسمله، ذكر ايديلن يرلرڭ هر بريسنده بو وجهلردن، بو مقاملردن برى إعتباريله ذكر ايديلمش و ايديلمكدهدر. مع هذا هانگى سورهده تكرّر وارسه، او سورهنڭ روحيله مناسب اولان بر وجه بِالذّات قصد ايديلمكله، اوتهكى وجهلرڭ إستطرادى و تبعى ذكرلرى، بلاغته منافى دگلدر.
(الٓمٓ) : سورهلرڭ باشلرنده بولونان حروفِ مقطّعهيه عائد ايضاحاتى «درت مبحث»ده ذكر ايدهجكز.
برنجى مبحث:
(الٓمٓ) ايله، سورهلرڭ أوّللرنده بولونان حروفِ مقطّعهدن تنفّس ايدن إعجاز حقّندهدر. إعجاز، اينجى گبى اينجهجك لطائفِ بلاغتڭ پاريلتيلرينڭ إمتزاج و إجتماعندن تجلّى ايدن بر نوردر. بو مبحثده، بو نورى بر قاچ