مشهور أديبلرڭ أڭ بليغ و أڭ فصيح أثرلرينى إفتخار ليستهسندن سيلديرتدى. مع هذا حضرتِ محمّد (عصم)، قرآنله معارضهيه و قرآنه بر نظيره ياپيلمسنه اونلرى شدّتله دعوت ايتمكدن گرى طورمييوردى، طمارلرينه طوقونديرييوردى، تجهيل و ترذيل ايدييوردى. او حضرتڭ ياپديغى بويله شدّتلى هجوملره قارشى، او اُمراءِ بلاغت و حكّامِ فصاحت عنوانيله آڭيلان عرب أديبلرى، بر كلمه ايله دخى مقابلهده بولوناماديلر. حالبوكه كبر و عظمتلرى، انانيتلرى و گوكلره قدر چيقان غرورلرى إقتضاسنجه، گيجه - گوندوز چاليشوب قرآنه بر نظيره ياپمالى ايديلر كه، عالمه قارشى رذيل و رسوا اولماسينلر. ديمك بو مسئلهنڭ عهدهسندن گلهمدكلرندن، يعنى قرآنڭ بر بڭزرينى ياپمقدن عاجز قالدقلرندن، سكوته مجبور اولمشلردر. ايشته اونلرڭ بو إضطرارى سكوتلرى عجزلرينى ميدانه چيقاردى. و بونلرڭ عجزلرندن ده، إعجازِ قرآنڭ گونشى طلوع ايتمشدر.
ايكنجى طريق: كلاملرڭ خاصيتلرينى، قيمتلرينى، مزيتلرينى بيلوب آلتونلرينى باقيرندن تفريق ايدن بتون أهلِ تحقيقدن، تدقيقدن، تنقيددن، دوست و دشمنلر طرفندن قرآنِ كريم سوره سوره، آيت آيت، كلمه كلمه محنك طاشنه ووريلارق، آلتوندن ماعدا بر باقير أثرى گورولمهمشدر. بو آغير إمتحاندن صوڭره، قرآنِ عظيم الشانڭ إحتوا ايتديگى مزايا، لطائف، حقائقڭ هيچ بر بشر كلامنده بولونمديغنه شهادت ايتمشلردر. اونلرڭ صدقِ شهادتلرى شويلهجه إثبات ايديلهبيلير: قرآنڭ إنسان عالمنده ياپديغى بيوك إنقلاب و تبدّل؛ و شرق و غربى ايچنه آلان تأسيس ايتديگى دين، ديانت؛ و زمانڭ گچمهسيله گنجلك و شبابيتنى و تكرّر ايتدكجه حلاوتنى محافظه ايتمهسى گبى خارقه حاللرى، (اِنْ هُوَ اِلَّا وَحْىٌ يُوحٰى) آيتنى اوقويوب إعلان ايدييورلر.