عربى خطبۀِ شاميه أثرينڭ ترجمهسى
﴿بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖيمِ﴾
بتون ذىحياتلر حياتلرينڭ لسانِ حاللريله خالقلرينه تقديم ايتدكلرى معنوى هديهلرينى و لسانِ حلّه حمد و شكرلرينى، او ذاتِ واجب الوجوده بز ده تقديم ايدييورز كه، ديمش: (لَا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللّٰهِ) يعنى، رحمتِ إلٰهيهدن اُميديڭزى كسمهيڭز. هم حدسز صلات و سلام اول پيغمبريمز محمّد مصطفى (عصم) اوزرينه اولسون كه، ديمش: (جِئْتُ لِاُتَمِّمَ مَكَارِمَ الْاَخْلَاقِ) يعنى؛ بنم إنسانلره جنابِ حق طرفندن بعثتم و گلمهمڭ أهمّيتلى بر حكمتى، أخلاقِ حسنهيى و گوزل خصلتلرى تكميل ايتمك و بشرى أخلاقسزلقدن قورتارمقدر.
حمد و صلاتدن صوڭره: أى بو جامعِ أمويده بو درسى ديڭلهين عرب قارداشلرم! بن حدّيمڭ فوقنده بو منبره و بو مقامه إرشاديڭز ايچون چيقمهدم. چونكه سزه درس ويرمك حدّيمڭ فوقندهدر. بلكه ايچڭزده يوزه ياقين علما بولونان جماعته قارشى بنم مثالم، مدرسهيه گيدن بر چوجغڭ مثاليدر كه؛ او صبى چوجق صباحلين مدرسهيه گيدوب، اوقويوب، آقشام ده باباسنه گلوب، اوقوديغى درسنى باباسنه عرض ايدر. تا طوغرى درس آلمش مى؟ آلمامش مى؟ باباسنڭ إرشادينى ويا تصويبنى بكلر. أوت بزلر سزه نسبةً چوجق حكمندهيز و طلبهلريڭزز. سزلر بزم و إسلام ملّتلرينڭ استادلريسڭز. ايشته بن ده آلديغم درسمڭ بر قسمنى سزلر گبى استادلريمزه شويله بيان ايدييورم:
بن بو زمان و زمينده، بشرڭ حياتِ إجتماعيه مدرسهسنده درس آلدم و بيلدم كه: أجنبيلر، آوروپاليلر ترقّيده إستقباله اوچمالريله برابر بزى مادّى جهتده قرونِ وسطاده طورديران و توقيف ايدن آلتى دانه خستهلقدر. او خستهلقلر ده بونلردر:
برنجيسى: يأسڭ، اميدسزلگڭ ايچمزده حيات بولوب ديرلمسى.
ايكنجيسى: صدقڭ حياتِ إجتماعيۀِ سياسيهده ئولمسى.
اوچنجيسى: عداوته محبّت.
دردنجيسى: أهلِ ايمانى بربرينه باغلايان نورانى رابطهلرى بيلمهمك.
بشنجيسى: چشيد چشيد سارى خستهلقلر گبى إنتشار ايدن إستبداد.
آلتنجيسى: منفعتِ شخصيهسنه همّتى حصر ايتمك.
بو آلتى دهشتلى خستهلغڭ علاجنى ده بر طب فاكولتهسى حكمنده حياتِ إجتماعيهمزده، أجزاخانۀِ قرآنيهدن درس آلديغم «آلتى كلمه» ايله بيان ايدييورم. معالجهنڭ أساسلرى اونلرى بيلييورم.
برنجى كلمه: «الأمل». يعنى رحمتِ إلٰهيهدن قوّتلى اُميد بسلهمك. أوت بن كندى حسابمه آلديغم درسمه بناءً: أى إسلام جماعتى! مژده ويرييورم كه: شيمديكى عالمِ إسلامڭ سعادتِ دنيويهسى، باخصوص عثمانليلرڭ سعادتى و بِالخاصّه إسلامڭ ترقّيسى اونلرڭ إنتباهيله اولان عربڭ سعادتنڭ فجرِ صادقنڭ أمارهلرى إنكشافه باشلايور و سعادت گونشنڭ ده چيقماسى ياقينلاشمش. يأسڭ بروننڭ رغمنه اولارق (حاشيه) بن دنيايه ايشيتديرهجك درجهده قناعتِ قطعيهمله ديرم:
___
(حاشيه): أسكى سعيد، حسِّ قبل الوقوع ايله ١٣٧١ ده باشده عرب دولتلرى عالمِ إسلامڭ أجنبى أسارتندن و إستبدادندن قورتولوب إسلامى دولتلر تشكيل ايدهجكلرينى قرق بش سنه أوّل خبر ويرمش. ايكى حربِ عمومى و ٣٠-٤٠ سنه دوام ايدن إستبدادِ مطلقى دوشونمهمش.١٣٧٠ ده اولان وضعيتى ١٣٢٧ ده اولاجق گبى مژده ويرمش، تأخيرينڭ سببنى نظره آلمامش.
___
إستقبال يالڭز و يالڭز إسلاميتڭ اولاجق. و حاكم، حقائقِ قرآنيه و ايمانيه اولاجق. اويله ايسه شيمديكى قدرِ إلٰهى و قسمتمزه راضى اولمالىيز كه، بزه پارلاق بر إستقبال، أجنبيلره مشوّش بر ماضى دوشمش. بو دعوامه چوق برهانلردن درس آلمشم. شيمدى او برهانلردن مقدّماتلى بر بچق برهانى ذكر ايدهجگم. او برهانڭ مقدّماتنه باشلايورز:
ايشته إسلاميتڭ حقائقى هم معنًا، هم مادّةً ترقّى ايتمگه قابل و مكمّل بر إستعدادى وار.
برنجى جهت اولان معنًا ترقّى ايسه: بيليڭز! حقيقى وقوعاتى قيد ايدن تاريخ، حقيقته أڭ طوغرى شاهددر. ايشته تاريخ بزه گوسترييور. حتّى روسى مغلوب ايدن ژاپون باش قومانداننڭ إسلاميتڭ حقّانيتنه شهادتى ده شودر كه:
حقيقتِ إسلاميتڭ قوّتى نسبتنده، مسلمانلر او قوّته گوره حركت ايتمهلرى درجهسنده أهلِ إسلام تمدّن ايدوب ترقّى ايتديگنى تاريخ گوسترييور. و أهلِ إسلامڭ حقيقتِ إسلاميهده ضعفيتى درجهسنده توحّش ايتدكلرينى، وحشته و تدنّىيه دوشدكلرينى و هرج و مرج ايچنده بلالره، مغلوبيتلره دوشدكلرينى تاريخ گوسترييور. سائر دينلر ايسه بِالعكسدر. يعنى صلابت و تعصّبلرنڭ ضعفيتى نسبتنده تمدّن و ترقّى ايتدكلرى گبى، دينلرينه صلابت و تعصّبلرنڭ قوّتى درجهسنده ده تدنّى و إختلاللره معروض قالدقلرينى تاريخ گوسترييور. شيمدىيه قدر زمان بويله گچمش.
هم عصرِ سعادتدن شيمدىيه قدر هيچ بر تاريخ بزه گوسترمييور كه؛ بر مسلمانڭ محاكمۀِ عقليه ايله و دليلِ يقينى ايله و إسلاميته ترجيح ايتمكله أسكى و يڭى آيرى بر دينه گيرديگنى تاريخ گوسترمييور. عوامڭ دليلسز، تقليدى بر صورتده باشقه دينه گيرمسنڭ بو مسئلهده أهمّيتى يوق. دينسز اولمق ده باشقه مسئلهدر. حالبوكه، بتون دينلرڭ أتباعلرى ايسه (حتّى أڭ زياده ديننه تعصّب گوسترن إنگليزلرڭ و أسكى روسلرڭ) محاكمۀِ عقليه ايله إسلاميته داخل اولدقلرينى و گوندن گونه، بعض زمان طاقم طاقم قطعى برهان ايله إسلاميته گيردكلرينى تاريخلر بزه بيلديرييورلر (حاشيه).
___
(حاشيه): ايشته بو مذكور دعوايه بر دليل شودر كه: ايكى دهشتلى حربِ عمومينڭ و شدّتلى بر إستبدادِ مطلقڭ ظهوريله برابر، بو دعوايه قرق بش سنه صوڭره شمالڭ إسوهچ، نوروهچ، فينلانديا گبى كوچك دولتلرى قرآنى مكتبلرنده درس ويرمك و قبول ايتمك و قومونيستلگه، دينسزلگه قارشى سد اولمق ايچون قبول ايتمهلرى و إنگليزڭ مهمّ خطيبلرينڭ بر قسمى قرآنى إنگليزه قبول ايتديرمگه طرفدار چيقمالرى و كُرۀِ أرضڭ شيمديكى أڭ بيوك دولتى آمريقانڭ بتون قوّتيله دين حقيقتلرينه طرفدار چيقماسى و إسلاميتله آسيا و آفريقانڭ سعادت و سكونت و مصالحه بولاجغنه قرار ويرمهسى و يڭى طوغان إسلام دولتلرينى اوقشاماسى و تشويق ايتمهسى و اونلرله إتّفاقه چاليشماسى، قرق بش سنه أوّل اولان بو مدّعايى إثبات ايدييور، قوّتلى بر شاهد اولور.
___
أگر بز أخلاقِ إسلاميهنڭ و حقائقِ ايمانيهنڭ كمالاتنى أفعالمزله إظهار ايتسهك، سائر دينلرڭ تابعلرى ألبته جماعتلرله إسلاميته گيرهجكلر؛ بلكه كُرۀِ أرضڭ بعض قطعهلرى و دولتلرى ده إسلاميته دخالت ايدهجكلر.
هم نوعِ بشر، خصوصًا مدنيت فنلرينڭ ايقاظاتيله اويانمش، إنتباهه گلمش، إنسانيتڭ ماهيتنى آڭلامش؛ ألبته و ألبته دينسز، باشىبوش ياشامازلر و اولامازلر. و أڭ دينسزى ده، دينه إلتجا ايتمگه مجبوردر. چونكه عجزِ بشرى ايله برابر حدسز مصيبتلر و اونى إنجيتن خارجى و داخلى دشمنلره قارشى إستناد نقطهسى؛ و فقريله برابر، حدسز إحتياجاته مبتلا و أبده قدر اوزانمش آرزولريڭه مدد و يارديم ايدهجك إستمداد نقطهسى، يالڭز و يالڭز صانعِ عالمى طانيمق و ايمان ايتمك و آخرته اينانمق و تصديق ايتمكدن باشقه، اويانمش بشرڭ چارهسى يوق!..
قلبڭ صدفنده دينِ حقّڭ جوهرى بولونمازسه، بشرڭ باشنده مادّى معنوى قيامتلر قوپاجق و حيواناتڭ أڭ بدبختى، أڭ پريشانى اولاجق.
حاصلِ كلام: بشر بو عصرده حربلرڭ و فنلرڭ و دهشتلى حادثهلرڭ ايقاظاتيله اويانمش و إنسانيتڭ جوهرينى و جامع إستعدادينى حسّ ايتمش. و إنسان، عجيب جمعيتلى إستعداديله يالڭز بو قيصهجق، دغدغهلى دنيا حياتى ايچون ياراديلمامش؛ بلكه أبده مبعوثدر كه، أبده اوزانان آرزولر، ماهيتنده وار. و بو طار، فانى دنيا، إنسانڭ نهايتسز أمل و آرزولريڭه كافى گلمديگنى هركس بر درجه حسّ ايتمگه باشلامش.
حتّى إنسانيتڭ بر قواسى و خادمى اولان قوّۀِ خياليهيه دينيلسه: «سڭا دنيا سلطنتى ايله برابر بر ميليون سنه عمر اولاجق، فقط صوڭنده هيچ ديريلميهجك بر صورتده بر إعدام سنڭ باشنه گلهجك.» ألبته حقيقى إنسانيتنى غائب ايتمهين و إنتباهه گلمش او إنسانڭ خيالى؛ سَوينج و بشارته بدل، دريندن درينه تأسّف و أيواهلرله سعادتِ أبديهنڭ بولونمامسنه آغلايهجق.
ايشته بو نكته ايچوندر كه، هركسڭ قلبنده دريندن درينه بر دينِ حقّى آرامق مَيلى چيقمش. هر شيدن أوّل، ئولوم إعدامنه قارشى دينِ حقدهكى بر حقيقتى آرايور كه كندينى قورتارسين. شيمديكى حالِ عالم بو حقيقته شهادت ايدر.
قرق بش سنه صوڭره، تماميله بشرڭ بو إحتياجِ شديدينى دينسزلگڭ ظهوريله كُرۀِ أرضڭ قطعهلرى و دولتلرى برر إنسان گبى حسّ ايتمگه باشلامشلر. هم آياتِ قرآنيه، باشلرنده و آخرلرنده بشرى عقلنه حواله ايدر، «عقلنه باق» دير، «فكرينه، قلبنه مراجعت ايت، مشورت ايت، اونڭله گوروش كه، بو حقيقتى بيلهسڭ» دييور.
مثلا: باقڭز، او آيتلرڭ باشنده و آخرلرنده دييور كه: «نهدن باقمييورسڭز؟ عبرت آلمييورسڭز؟ باقڭز كه، حقيقتى بيلهسڭز.» «بيليڭز» و «بيل» حقيقتنه دقّت ايت. «عجبا نهدن بشر بيلهمييورلر، جهلِ مركّبه دوشويورلر؟ نهدن تعقّل ايتمييورلر، ديوانهلگه دوشرلر؟ نهدن باقمييورلر، حقّى گورمگه كور اولمشلر؟ نهدن إنسان سرگذشتِ حياتنده، حادثاتِ عالمدن تخطّر و تفكّر ايتمييور كه، إستقامت يولنى بولسون. نهدن تفكّر و تدبّر و عقلاً محاكمه ايتمييورلر، ضلالته دوشويورلر. أى إنسانلر عبرت آليڭز! گچمش قرونلردن عبرت آلوب گلهجك معنوى بلالردن قورتولمغه چاليشڭز!» معناسنده گلن آيتلرڭ بو جملهلرينه قياسًا چوق آيتلرده بشرى عقلنه، فكريله مشورته حواله ايدييور.
أى بو جامعِ أمويدهكى قارداشلرم گبى عالمِ إسلامڭ جامعِ كبيرنده اولان قارداشلرم! سز ده عبرت آليڭز. بو قرق بش سنهدهكى بو دهشتلى حادثاتدن عبرت آليڭز. تام عقلڭزى باشڭزه آليڭز. أى متفكّر و عقل صاحبى و كندينى منوّر تلقّى ايدنلر!
حاصلِ كلام: بز قرآن شاكردلرى اولان مسلمانلر، برهانه تابع اولويورز. عقل و فكر و قلبمزله حقائقِ ايمانيهيه گيرييورز. باشقه دينلرڭ بعض أفرادلرى گبى رهبانلرى تقليد ايچون برهانى بيراقمييورز. اونڭ ايچون عقل و علم و فن حكم ايتديگى إستقبالده، ألبته برهانِ عقلىيه إستناد ايدن و بتون حكملرينى عقله تثبيت ايتديرن قرآن حكم ايدهجك.
هم ده إسلاميت گونشنڭ طوتيلماسنه، إنكسافنه و بشرى تنوير ايتمهسنه ممانعت ايدن پردهلر آچيلمغه باشلامشلر. او ممانعت ايدنلر چكيلمگه باشلايورلر. قرق بش سنه أوّل او فجرڭ أمارهلرى گوروندى. يتمش برده فجرِ صادقى باشلادى ويا باشلايهجق. أگر بو فجرِ كاذب ده اولسه، اوتوز قرق سنه صوڭره فجرِ صادق چيقهجق.
أوت حقائقِ إسلاميتڭ ماضى قطعهسنى تمامًا إستيلاسنه سكز دهشتلى مانعهلر ممانعت ايتديلر:
برنجى، ايكنجى، اوچنجى مانعلر: أجنبيلرڭ جهلى و او زمانده وحشتلرى و دينلرينه تعصّبلريدر. بو اوچ مانع، معرفت و مدنيتڭ محاسنى ايله قيريلدى، طاغيلمغه باشلايور.
دردنجى و بشنجى مانعلر: پاپاسلرڭ و روحانى رئيسلرڭ رياستلرى و تحكّملرى و أجنبيلرڭ كوركورينه اونلرى تقليد ايتمهلريدر. بو ايكى مانع دخى فكرِ حرّيت و مَيلِ تحرّئِ حقيقت، نوعِ بشرده باشلاماسيله زوال بولمغه باشلايور.
آلتنجى، يدنجى مانعلر: بزدهكى إستبداد و شريعتڭ مخالفتندن گلن سوءِ أخلاقمز ممانعت ايدييورديلر. بر شخصدهكى منفرد إستبداد قوّتى شيمدى زوال بولماسى، جماعت و قوميتهنڭ دهشتلى إستبدادلرينڭ اوتوز قرق سنه صوڭره زوال بولماسنه إشارت ايتمكله و حميتِ إسلاميهنڭ شدّتلى فورانى ايله و سوءِ أخلاقڭ چركين نتيجهلرى گورولمسيله بو ايكى مانع ده زوال بولويور و بولمغه باشلامش. إن شاء الله تام زوال بولاجق.
سكزنجى مانع: فنونِ جديدهنڭ بعض مثبت مسائلى، حقائقِ إسلاميهنڭ ظاهرى معنالرينه مخالف و معارض توهّم ايديلمسيله، زمانِ ماضيدهكى إستيلاسنه بر درجه سد چكمش. مثلا: كُرۀِ أرضه أمرِ إلٰهى ايله نظارته مأمور ثَوْر و حوت ناملرنده ايكى روحانى ملائكهيى دهشتلى جسمانى بر اوكوز، بر باليق توهّم ايدوب أهلِ فن و فلسفه حقيقتى بيلمدكلرندن إسلاميته معارض چيقمشلر.
بو مثال گبى يوز مثال وار كه، حقيقتى بيلندكدن صوڭره أڭ معنّد فيلسوف ده تسليم اولمغه مجبور اولويور. حتّى رسالۀِ نور، معجزاتِ قرآنيه رسالهسنده فنّڭ ايليشديگى بتون آيتلرڭ هر بريسنڭ آلتنده قرآنڭ بر لمعۀِ إعجازينى گوستروب، أهلِ فنّڭ مدارِ تنقيد ظن ايتدكلرى قرآنِ كريمڭ جمله و كلمهلرنده فنّڭ ألى يتيشمديگى يوكسك حقيقتلرى إظهار ايدوب أڭ معنّد فيلسوفى ده تسليمه مجبور ايدييور. ميداندهدر، ايستهين باقهبيلير و باقسين. بو مانع، قرق بش سنه أوّل سويلهنن او سوزدن صوڭره ناصل قيريلديغنى گورسون.
أوت بعض محقّقينِ إسلاميهنڭ بو يولده تأليفاتلرى وار. بو سكزنجى دهشتلى مانعهنڭ زير و زبر اولاجغنه أمارهلر گورونويور.
أوت شيمدى اولماسه ده اوتوز قرق سنه صوڭره فن و حقيقى معرفت و مدنيتڭ محاسنى، بو اوچ قوّتى تام تجهيز ايدوب، جهازاتنى ويروب او سكز مانعلرى مغلوب ايدوب طاغيتمق ايچون تحرّئِ حقيقت ميلاننى و إنصافى و محبّتِ إنسانيتى، او سكز دشمن طائفهسنڭ سكز جبههسنه گوندرمش. شيمدى اونلرى قاچيرمغه باشلامش. إن شاء الله ياريم عصر صوڭره اونلرى طارماطاغين ايدهجك.
أوت مشهوردر كه: «أڭ قطعى فضيلت اودر كه، دشمنلرى دخى او فضيلتڭ تصديقنه شهادت ايتسين.»
ايشته يوزر مثاللرندن ايكى مثال:
برنجيسى: اون طوقوزنجى عصرڭ و آمريقا قطعهسنڭ أڭ مشهور فيلسوفى مستر قارلايل، أڭ يوكسك صداسيله چكينميهرك فيلسوفلره و خرستيان عالملرينه نشرياتيله باغيرهرق بويله دييور، أثرلرنده شويله يازمش:
«إسلاميت غايت پارلاق بر آتش گبى طوغدى. سائر دينلرى قورو آغاجڭ داللرى گبى يوتدى. هم بو يوتمق، إسلاميتڭ حقّى ايمش. چونكه سائر دينلر (فقط قرآنڭ تصديقنه مظهر اولميان قسمى) هيچ حكمندهدر.»
هم مستر قارلايل ينه دييور: «أڭ أوّل قولاق ويريلهجك سوزلرڭ أڭ لايقى، محمّدڭ (عصم) سوزيدر. چونكه حقيقى سوز اونڭ سوزلريدر.» هم ينه دييور كه:
«أگر حقيقتِ إسلاميتده شبهه ايتسهڭ، بديهيات و ضرورياتِ قطعيهده إشتباه ايدرسڭ. چونكه أڭ بديهى و ضرورى بر حقيقت ايسه، إسلاميتدر.»
ايشته بو مشهور فيلسوف، إسلاميت حقّنده بو شهادتنى أثرنده متفرّق يرده يازمش.
ايكنجى مثال: آوروپانڭ عصرِ آخرده أڭ مشهور بر فيلسوفى پرنس بيسمارق دييور كه:
«بن بتون كتبِ سماويهيى تدقيق ايتدم. تحريف اولمالرينه بناءً بشرڭ سعادتى ايچون آراديغم حقيقى حكمتى بولامدم. فقط محمّدڭ (عليه الصلاة والسلام) قرآننى عموم كتبلرڭ فوقنده گوردم. هر كلمهسنده بر حكمت بولدم. بونڭ گبى بشرڭ سعادتنه خدمت ايدهجك بر أثر يوقدر. بويله بر أثر بشرڭ سوزى اولاماز. بونى محمّدڭ (عليه الصلاة والسلام) سوزيدر ديينلر، علمڭ ضرورياتنى إنكار ايتمش اولورلر. يعنى قرآن الله كلامى اولديغى بديهيدر.»
ايشته آمريقا و آوروپانڭ ذكا تارلالرى مستر قارلايل و بيسمارق گبى بويله داهى محقّقلرى محصولات ويرمسنه إستنادًا بن ده بتون قناعتمله ديرم كه:
آوروپا و آمريقا، إسلاميتله حاملهدر. گونڭ برنده بر إسلامى دولت طوغوراجق. ناصلكه عثمانليلر آوروپا ايله حامله اولوب بر آوروپا دولتى طوغوردى.
أى جامعِ أمويدهكى قارداشلرم و ياريم عصر صوڭرهكى عالمِ إسلام جامعندهكى إخوانلرم! عجبا باشدن بورايه قدر اولان مقدّمهلر نتيجه ويرمييور مى كه؛ إستقبالڭ قطعهلرنده حقيقى و معنوى حاكم اولاجق و بشرى، دنيوى و اُخروى سعادته سَوق ايدهجك يالڭز إسلاميتدر و إسلاميته إنقلاب ايتمش و خرافاتدن و تحريفاتدن صييريلاجق عيسويلرڭ حقيقى دينيدر كه قرآنه تابع اولور، إتّفاق ايدر.
ايكنجى جهت: يعنى مادّةً إسلاميتڭ ترقّيسنڭ قوّتلى سببلرى گوسترييور كه، مادّةً دخى إسلاميت إستقباله حكم ايدهجك. برنجى جهت، معنويات جهتنده ترقّياتى إثبات ايتديگى گبى؛ بو ايكنجى جهت دخى مادّى ترقّياتنى و إستقبالدهكى حاكميتنى قوّتلى گوسترييور. چونكه عالمِ إسلامڭ شخصِ معنويسنڭ قلبنده، غايت قوّتلى و قيريلماز بش قوّت إجتماع و إمتزاج ايدوب يرلشمش (حاشيه).
___
(حاشيه): أوت قرآنڭ استاديتندن و درسنڭ إشاراتندن فهم ايدييورز كه: قرآنده معجزاتِ أنبيايى ذكر ايتمسيله؛ بشرڭ إستقبالده ترقّى ايدهجگنى و او معجزاتڭ نظيرهلرى إستقبالده وجوده گلهجگنى بشره درس ويروب تشويق ايدييور:
«هايدى چاليش، بو معجزاتڭ نمونهلرينى گوستر. سليمان عليه السلام گبى ايكى آيلق يولى بر گونده گيت! عيسى عليه السلام گبى أڭ دهشتلى خستهلغڭ تداويسنه چاليش! حضرتِ موسىنڭ عصاسى گبى طاشدن آبِ حياتى چيقار، بشرى صوسزلقدن قورتار! إبراهيم عليه السلام گبى آتش سنى ياقميهجق مادّهلرى بول، گَىْ! بعض أنبيالر گبى شرق و غربده أڭ اوزاق سسلرى ايشيت، صورتلرى گور! داود عليه السلام گبى دميرى خمور گبى يوموشات، بشرڭ بتون صنعتنه مدار اولمق ايچون دميرى بالمومى گبى ياپ! يوسف عليه السلام و نوح عليه السلامڭ برر معجزهسى اولان ساعت و گميدن ناصل چوق إستفاده ايدييورسڭز. اويله ده سائر أنبيانڭ سزه درس ويرديگى معجزهلردن دخى او ساعت و سفينه گبى إستفاده ايديڭز، تقليدلرينى ياپيڭز.»
ايشته بوڭا قياسًا قرآن، هر جهتله بشرى مادّى معنوى ترقّياته سَوق ايتمك ايچون درس ويرييور، استادِ كلّ اولديغنى إثبات ايدييور.
___