يگرمنجى مكتوب
﴿بِاسْمِهٖ سُبْحَانَهُ وَاِنْ مِنْ شَىْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهٖ﴾
﴿بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖيمِ﴾
﴿لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ وَحْدَهُ لَا شَرٖيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ يُحْيٖى وَيُمٖيتُ وَهُوَ حَىٌّ لَا يَمُوتُ بِيَدِهِ الْخَيْرُ وَهُوَ عَلٰى كُلِّ شَىْءٍ قَدٖيرٌ وَاِلَيْهِ الْمَصٖيرُ﴾
(صباح و آقشام نمازندن صوڭره تكرارى، پك چوق فضيلتى بولونان و بر روايتِ صحيحهده إسمِ أعظم مرتبهسنى طاشييان شو جملۀِ توحيديهنڭ اون بر كلمهسى وار. هر بر كلمهسنده هم برر مژده و بشارت، هم برر مرتبۀِ توحيدِ ربوبيت، هم بر إسمِ أعظم نقطهسنده بر كبرياءِ وحدت و بر كمالِ وحدانيت واردر. بو بيوك و علوى حقيقتلرڭ ايضاحنى سائر سوزلره حواله ايدوب، بر وعده بناءً، شيمديلك مجمل بر خلاصه صورتنده؛ «ايكى مقام»، بر «مقدّمه» ايله اوڭا بر فهرسته ياپاجغز.)
مقدّمه
قطعيًا بيل كه: خلقتڭ أڭ يوكسك غايهسى و فطرتڭ أڭ يوجه نتيجهسى ايمانِ بِاللّٰهدر. و إنسانيتڭ أڭ عالى مرتبهسى و بشريتڭ أڭ بيوك مقامى، ايمانِ بِاللّٰه ايچندهكى معرفت اللّٰهدر. جنّ و إنسڭ أڭ پارلاق سعادتى و أڭ طاتلى نعمتى، او معرفت اللّٰه ايچندهكى محبّت اللّٰهدر. و روحِ بشر ايچون أڭ خالص سُرور و قلبِ إنسان ايچون أڭ صافى سَوينج، او محبّت اللّٰه ايچندهكى لذّتِ روحانيهدر.
أوت بتون حقيقى سعادت و خالص سُرور و شيرين نعمت و صافى لذّت ألبته معرفت اللّٰه و محبّت اللّٰهدهدر. اونلر، اونسز اولاماز. جنابِ حقّى طانييان و سَون، نهايتسز سعادته، نعمته، أنواره، أسراره؛ يا بِالقوّه ويا بِالفعل مظهردر. اونى حقيقى طانيميان، سومهين؛ نهايتسز شقاوته، آلامه و أوهامه معنًا و مادّةً مبتلا اولور.
أوت شو پريشان دنياده، آواره نوعِ بشر ايچنده، ثمرهسز بر حياتده؛ صاحبسز، حاميسز بر صورتده؛ عاجز، مسكين بر إنسان، بتون دنيانڭ سلطانى ده اولسه قاچ پاره ايدر. ايشته بو آواره نوعِ بشر ايچنده، بو پريشان فانى دنياده؛ إنسان، صاحبنى طانيمازسه، مالكنى بولمازسه، نه قدر بيچاره سرگردان اولديغنى هركس آڭلار. أگر صاحبنى بولسه، مالكنى طانيسه، او وقت رحمتنه إلتجا ايدر، قدرتنه إستناد ايدر. او وحشتگاه دنيا، بر تنزّهگاهه دونر و بر تجارتگاه اولور.
برنجى مقام
شو كلامِ توحيدينڭ، اون بر كلمهسنڭ هر برنده برر مژده وار. و او مژدهده برر شفا و او شفاده برر لذّتِ معنويه بولونور.
برنجى كلمه:
(لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ) ده شويله بر مژده وار كه: حدسز حاجاته مبتلا، نهايتسز أعدانڭ هجومنه هدف اولان روحِ إنسانى شو كلمهده اويله بر نقطۀِ إستمداد بولور كه، بتون حاجاتنى تأمين ايدهجك بر خزينۀِ رحمت قپوسنى اوڭا آچار و اويله بر نقطۀِ إستناد بولور كه، بتون أعداسنڭ شرّندن أمين ايدهجك بر قدرتِ مطلقهنڭ صاحبى اولان كندى معبودينى و خالقنى بيلديرر و طانيتديرر، صاحبنى گوسترر، مالكى كيم اولديغنى إرائه ايدر. و او إرائه ايله، قلبى وحشتِ مطلقهدن و روحى حزنِ أليمدن قورتاروب، أبدى بر فرحى، دائمى بر سرورى تأمين ايدر.
ايكنجى كلمه:
(وَحْدَهُ) شو كلمهده شفالى، سعادتلى بر مژده واردر. شويله كه:
كائناتڭ أكثر أنواعيله علاقهدار و او علاقهدارلق يوزندن پريشان و كشماكش ايچنده بوغولمق درجهسنه گلن روحِ بشر و قلبِ إنسان (وَحْدَهُ) كلمهسنده بر ملجأ، بر خلاصكار بولور كه؛ اونى بتون او كشماكشدن، او پريشانيتدن قورتارير. يعنى، (وَحْدَهُ) معنًا دير: «اللّٰه بردر. باشقه شيلره مراجعت ايدوب يورولما، اونلره تذلّل ايدوب منّت چكمه، اونلره تملّق ايدوب بوين أگمه، اونلرڭ آرقهسنه دوشوب زحمت چكمه، اونلردن قورقوب تيترهمه. چونكه سلطانِ كائنات بردر، هر شيئڭ آناختارى اونڭ ياننده، هر شيئڭ ديزگينى اونڭ ألندهدر؛ هر شى اونڭ أمريله حلّ ايديلير. اونى بولسهڭ، هر مطلوبڭى بولدڭ؛ حدسز منّتلردن، قورقولردن قورتولدڭ.»
اوچنجى كلمه:
(لَا شَرٖيكَ لَهُ) يعنى: ناصلكه الوهيتنده و سلطنتنده شريكى يوقدر؛ «اللّٰه» بر اولور، متعدّد اولاماز. اويله ده؛ ربوبيتنده و إجراآتنده و ايجاداتنده دخى شريكى يوقدر. بعضًا اولور كه؛ سلطان بر اولور، سلطنتنده شريكى اولماز.. فقط إجراآتنده، اونڭ مأمورلرى اونڭ شريكى صاييليرلر و اونڭ حضورينه هركسڭ گيرمهسنه مانع اولورلر. «بزه ده مراجعت ايت» ديرلر. فقط أزل، أبد سلطانى اولان جنابِ حق، سلطنتنده شريكى اولماديغى گبى؛ إجراآتِ ربوبيتنده دخى معينلره، شريكلره محتاج دگلدر. أمر و إرادهسى، حول و قوّتى اولمازسه هيچ بر شى، هيچ بر شيئه مداخله ايدهمز. طوغريدن طوغرىيه هركس اوڭا مراجعت ايدهبيلير. شريكى و معينى اولماديغندن، او مراجعتجى آدمه «ياساقدر، اونڭ حضورينه گيرهمزسڭ» دينيلمز.
ايشته شو كلمه، روحِ بشر ايچون شويله بر مژده ويرر كه: ايمانى ألده ايدن روحِ بشر؛ مانعسز، مداخلهسز، حائلسز، ممانعتسز، هر حالنده، هر آرزوسنده، هر آنده، هر يرده او أزل و أبد و خزائنِ رحمت مالكى و دفائنِ سعادت صاحبى اولان جميلِ ذو الجلال، قديرِ ذو الكمالڭ حضورينه گيروب، حاجاتنى عرض ايدهبيلير. و رحمتنى بولوب، قدرتنه إستناد ايدهرك، كمالِ فرح و سرورى قزانهبيلير.
دردنجى كلمه:
(لَهُ الْمُلْكُ) يعنى: ملك عمومًا اونڭدر. سن، هم اونڭ ملكيسڭ، هم مملوكيسڭ، هم ملكنده چاليشييورسڭ. شو كلمه، شويله شفالى بر مژده ويرييور و دييور: أى إنسان! سن كنديڭى، كنديڭه مالك صايمه. چونكه سن كنديڭى إداره ايدهمزسڭ، او يوك آغيردر. كندى باشڭه محافظه ايدهمزسڭ، بلالردن صاقينوب، لوازماتڭى يرينه گتيرهمزسڭ. اويله ايسه بيهوده إضطرابه دوشوب عذاب چكمه، ملك باشقهسنڭدر. او مالك، هم قديردر، هم رحيمدر؛ قدرتنه إستناد ايت، رحمتنى إتهام ايتمه. كدرى بيراق، كيفڭى چك. زحمتى آت، صفايى بول.
هم دير كه: معنًا سَوْديگڭ و علاقهدار اولديغڭ و پريشانيتندن متأثّر اولديغڭ و إصلاح ايدهمديگڭ شو كائنات، بر قديرِ رحيمڭ ملكيدر. ملكى صاحبنه تسليم ايت، اوڭا بيراق.. جفاسنى دگل، صفاسنى چك. او هم حكيمدر، هم رحيمدر. ملكنده ايستديگى گبى تصرّف ايدر، چويرر. دهشت آلديغڭ زمان، إبراهيم حقّى گبى «مولا گورهلم نيلر، نيلرسه گوزل أيلر» دى، پنجرهلردن سير ايت، ايچلرينه گيرمه.
بشنجى كلمه:
(وَلَهُ الْحَمْدُ) يعنى: حمد و ثنا، مدح و منّت اوڭا مخصوصدر، اوڭا لايقدر. ديمك نعمتلر اونڭدر و اونڭ خزينهسندن چيقار. خزينه ايسه، دائميدر. ايشته شو كلمه، شويله مژده ويروب دييور كه: أى إنسان! نعمتڭ زوالندن ألم چكمه. چونكه رحمت خزينهسى توكنمز. و لذّتڭ زوالنى دوشونوب، او ألمدن فرياد ايتمه. چونكه او نعمت ميوهسى، بر رحمتِ بىنهايهنڭ ثمرهسيدر. آغاجى باقى ايسه، ميوه گيتسه ده يرينه گلن وار. نعمتڭ لذّتى ايچنده، او لذّتدن يوز درجه داها زياده لذّتلى بر إلتفاتِ رحمتى حمد ايله دوشونوب، لذّتى بردن يوز درجه ياپابيليرسڭ. ناصلكه بر پادشاهِ ذىشانڭ سڭا هديه ايتديگى بر ألما لذّتى ايچنده يوز بلكه بيڭ ألمانڭ لذّتنڭ فوقنده، بر إلتفاتِ شاهانه لذّتنى سڭا إحساس و إحسان ايدر. اويله ده: (لَهُ الْحَمْدُ) كلمهسيله، يعنى حمد و شكر ايله، يعنى نعمتدن إنعامى حسّ ايتمكله، يعنى منعمى طانيمقله و إنعامنى دوشونمكله، يعنى اونڭ رحمتنڭ إلتفاتنى و شفقتنڭ توجّهنى و إنعامنڭ دوامنى دوشونمكله؛ نعمتدن بيڭ درجه داها لذيذ، معنوى بر لذّت قپوسنى سڭا آچار.
آلتنجى كلمه:
(يُحْيٖى) يعنى: حياتى ويرن اودر. و حياتى رزق ايله إدامه ايدن ده اودر. و لوازماتِ حياتى ده إحضار ايدن ينه اودر. و حياتڭ عالى غايهلرى اوڭا عائددر و مهمّ نتيجهلرى اوڭا باقار، يوزده طقسان طوقوز ميوهسى اونڭدر. ايشته شو كلمه؛ شويله فانى و عاجز بشره ندا ايدر، مژده ويرر و دير:
أى إنسان! حياتڭ آغير تكاليفنى اوموزيڭه آلوب زحمت چكمه. حياتڭ فناسنى دوشونوب، حزنه دوشمه. يالڭز دنيوى أهمّيتسز ميوهلرينى گوروب دنيايه گليشڭدن پشيمانلق گوسترمه. بلكه او سفينۀِ وجودڭدهكى حيات ماكينهسى، حىّ قيّومه عائددر. مصارف و لوازماتنى، او تدارك ايدر. و او حياتڭ پك كثرتلى غايهلرى و نتيجهلرى وار و اوڭا عائددر. سن، او گميده بر دومنجى نفريسڭ. وظيفهڭى گوزل گور، اجرتڭى آل، كيفڭه باق. او حيات سفينهسى، نه قدر قيمتدار اولديغنى و نه قدر گوزل فائدهلر ويرديگنى و او سفينه صاحبى ذاتڭ، نه قدر كريم و رحيم اولديغنى دوشون، مسرور اول و شكر ايت و آڭلا كه: وظيفهڭى إستقامتله ياپديغڭ وقت، او سفينهنڭ ويرديگى بتون نتائج؛ بر جهتله سنڭ دفترِ أعمالڭه گچر، سڭا بر حياتِ باقيهيى تأمين ايدر، سنى أبدى إحيا ايدر.
يدنجى كلمه:
(وَيُمٖيتُ) يعنى: موتى ويرن اودر. يعنى: حيات وظيفهسندن ترخيص ايدر، فانى دنيادن يريڭى تبديل ايدر، كلفتِ خدمتدن آزاد ايدر. يعنى: حياتِ فانيهدن، سنى حياتِ باقيهيه آلير. ايشته شو كلمه، شويلهجه فانى جنّ و إنسه باغيرر، دير كه:
سزلره مژده! موت إعدام دگل، هيچلك دگل، فنا دگل، إنقراض دگل، سونمك دگل، فراقِ أبدى دگل، عدم دگل، تصادف دگل، فاعلسز بر إنعدام دگل. بلكه بر فاعلِ حكيمِ رحيم طرفندن بر ترخيصدر، بر تبديلِ مكاندر. سعادتِ أبديه طرفنه، وطنِ أصليلرينه بر سَوقياتدر. يوزده طقسان طوقوز أحبابڭ مجمعى اولان عالمِ برزخه بر وصال قپوسيدر.
سكزنجى كلمه:
(وَهُوَ حَىٌّ لَا يَمُوتُ) يعنى: بتون كائناتڭ موجوداتنده گورونن و وسيلۀِ محبّت اولان كمال و حُسن و إحسانڭ حدسز بر درجه فوقنده بر جمال و كمال و إحسانڭ صاحبى و بتون محبوبلره بدل، بر تك جلوۀِ جمالى كافى گلن بر معبودِ لم يزل، بر محبوبِ لا يزالڭ أزلى و أبدى بر حياتِ دائمهسى وار كه؛ شائبۀِ زوال و فنادن منزّه و عوارضِ نقص و قصوردن مبرّادر. ايشته شو كلمه، جنّ و إنسه و بتون ذىشعوره و أهلِ محبّت و عشقه إعلان ايدر كه:
سزلره مژده! محبوبلريڭزدن نهايتسز فراقلرڭ يارهلرينى تداوى ايدوب مرهم سورن بر محبوبِ باقيڭز وار. مادام او وار و باقيدر، باشقهلرى نه اولورسه اولسون مراق چكمهيڭز. بلكه او محبوبلرده، سببِ محبّتڭز اولان حسن و إحسان، فضل و كمال، او محبوبِ باقينڭ جلوۀِ جمالِ باقيسندن چوق پردهلردن گچوب، غايت ضعيف بر گولگهنك گولگهسيدر. اونلرڭ زواللرى، سزلرى اينجيتمهسين. چونكه اونلر بر نوع آيينهلردر. آيينهلرڭ دگيشمسى شعشعۀِ جمالڭ جلوهسنى تازهلشديرر، گوزللشديرر. مادام او وار، هر شى وار.
طوقوزنجى كلمه:
(بِيَدِهِ الْخَيْرُ) يعنى: هر خير، اونڭ ألندهدر. هر ياپديغڭز خيرات، اونڭ دفترينه گچر. هر ايشلديگڭز أعمالِ صالحه، ياننده قيد ايديلير. ايشته شو كلمه، جنّ و إنسه ندا ايدوب مژده ويرييور. دييور كه:
أى بيچارهلر! مزارستانه گوچديگڭز زمان، «أيواه! مالمز خراب اولوب، سعيمز هبا اولدى؛ شو گوزل و گنيش دنيادن گيدوب، طار بر طوپراغه گيردك.» ديمهيڭز، فرياد ايدوب مأيوس اولمايڭز... چونكه سزڭ هر شيئڭز محافظه ايديلييور. هر عملڭز يازيلمشدر. هر خدمتڭز قيد ايديلمشدر. خدمتڭزڭ مكافاتنى ويرهجك و هر خير ألنده و هر خيرى ياپابيلهجك بر ذاتِ ذو الجلال، سزى جلب ايدوب، ير آلتنده موقّةً طورديرر. صوڭره حضورينه آلديرر. نه موطلى سزلره كه؛ خدمتڭزى و وظيفهڭزى بيتيرديڭز. زحمتڭز بيتدى، راحته و رحمته گيدييورسڭز. خدمت، مشقّت بيتدى؛ اجرت آلمغه گيدييورسڭز.
أوت گچن بهارڭ دفترِ أعمالنڭ صحيفهلرى و خدماتنڭ صندوقچهلرى اولان تخملرى، چكردكلرى محافظه ايدن.. و ايكنجى بهارده غايت شعشعهلى، بلكه يوز درجه أصلندن داها بركتلى بر طرزده محافظه ايدن، نشر ايدن قديرِ ذو الجلال؛ ألبته سزڭ ده نتائجِ حياتڭزى اويله محافظه ايدييور و خدمتڭزه پك كثرتلى بر صورتده مكافات ويرهجكدر.
اوننجى كلمه:
(وَهُوَ عَلٰى كُلِّ شَىْءٍ قَدٖيرٌ) يعنى: او واحددر، أحددر، هر شيئه قادردر. هيچ بر شى اوڭا آغير گلمز. بر بهارى خلق ايتمك بر چيچك قدر اوڭا قولايدر. جنّتى خلق ايتمك، بر بهار قدر اوڭا راحتدر. هر گونده، هر سنهده، هر عصرده، يڭيدن يڭىيه ايجاد ايتديگى حدسز مصنوعاتى، نهايتسز قدرتنه نهايتسز لسانلرله شهادت ايدرلر. ايشته شو كلمه دخى شويله مژده ايدر. دير كه:
أى إنسان! ياپديغڭ خدمت، ايتديگڭ عبوديت بوش بوشنه گيتمز. بر دارِ مكافات، بر محلِّ سعادت سنڭ ايچون إحضار ايديلمشدر. سنڭ شو فانى دنياڭه بدل، باقى بر جنّت سنى بكلر. عبادت ايتديگڭ و طانيديغڭ خالقِ ذو الجلالڭ وعدينه ايمان و إعتماد ايت. اوڭا وعدنده خلف ايتمك محالدر. قدرتنده هيچ بر جهتله نقصانيت يوقدر. ايشلرينه، عجز مداخله ايدهمز. سنڭ كوچك باغچهڭى خلق ايتديگى گبى، جنّتى دخى سنڭ ايچون خلق ايدهبيلير و خلق ايتمش و سڭا وعد ايتمش. و وعد ايتديگى ايچون، ألبته سنى اونڭ ايچنه آلاجق.
مادام بِالمشاهده گورويورز: هر سنهده، ير يوزنده، حيوانات و نباتاتڭ اوچ يوز بيڭدن زياده أنواعلرينى و ملّتلرينى، كمالِ إنتظام و ميزان ايله، كمالِ سرعت و سهولتله حشر ايدوب، نشر ايدر. ألبته بويله بر قديرِ ذو الجلال، وعدينى يرينه گتيرمگه مقتدردر. هم مادام هر سنهده، اويله بر قديرِ مطلق، حشرڭ و جنّتڭ نمونهلرينى بيڭلر طرزده ايجاد ايدييور. هم مادام بتون سماوى فرمانلرى ايله سعادتِ أبديهيى وعد ايدوب، جنّتى مژده ويرييور. هم مادام بتون إجراآتى و شئوناتى حق و حقيقتدر و صدق و جدّيتلهدر. هم مادام آثارينڭ شهادتيله، بتون كمالات، اونڭ نهايتسز كمالنه دلالت و شهادت ايدر. و هيچ بر جهتده نقص و قصور اونده يوقدر. هم مادام خلف الوعد و خلاف و كذب و آلداتمق، أڭ چركين بر خصلت و نقص و قصوردر. ألبته و ألبته او قديرِ ذو الجلال، او حكيمِ ذو الكمال، او رحيمِ ذو الجمال وعدينى يرينه گتيرهجك؛ سعادتِ أبديه قپوسنى آچاجق، آدم باباڭزڭ وطنِ أصليسى اولان جنّته سزلرى أى أهلِ ايمان إدخال ايدهجكدر.
اون برنجى كلمه:
(وَاِلَيْهِ الْمَصٖيرُ) يعنى: تجارت و مأموريت ايچون، مهمّ وظيفهلرله بو دارِ إمتحان اولان دنيايه گوندريلن إنسانلر؛ تجارتلرينى ياپوب، وظيفهلرينى بيتيروب و خدمتلرينى إتمام ايتدكدن صوڭره، ينه اونلرى گوندرن خالقِ ذو الجلالنه دونهجكلر و مولاىِ كريملرينه قاووشهجقلر. يعنى، بو دارِ فانيدن گيدوب دارِ باقيده حضورِ كبريايه مشرّف اولاجقلر. يعنى، أسباب دغدغهسندن و وسائطڭ قراڭلق پردهلرندن قورتولوب، ربِّ رحيملرينه مقرِّ سلطنتِ أبديسنده پردهسز قاووشهجقلر. طوغريدن طوغرىيه هركس، كندى خالقى و معبودى و ربّى و سيّدى و مالكى كيم اولديغنى بيلهجك و بولاجقلر. ايشته شو كلمه بتون مژدهلرڭ فوقنده شويله مژده ايدر. و دير كه:
أى إنسان! بيلير ميسڭ نرهيه گيدييورسڭ و نرهيه سَوق اولونويورسڭ؟ اوتوز ايكنجى سوزڭ آخرنده دينيلديگى گبى: دنيانڭ بيڭ سنه مسعودانه حياتى، بر ساعت حياتنه مقابل گلمهين جنّت حياتنڭ و او جنّت حياتنڭ دخى بيڭ سنهسى، بر ساعت رؤيتِ جمالنه مقابل گلمهين بر جميلِ ذو الجلالڭ دائرۀِ رحمتنه و مرتبۀِ حضورينه گيدييورسڭ. مبتلا و مفتون و مشتاق اولديغڭز مجازى محبوبلرده و بتون موجوداتِ دنيويهدهكى حُسن و جمال، اونڭ جلوۀِ جمالنڭ و حسنِ أسماسنڭ بر نوع گولگهسى و بتون جنّت، بتون لطائفيله بر جلوۀِ رحمتى و بتون إشتياقلر و محبّتلر و إنجذابلر و جاذبهلر، بر لمعۀِ محبّتى اولان بر معبودِ لم يزلڭ، بر محبوبِ لا يزالڭ دائرۀِ حضورينه گيدييورسڭز و ضيافتگاهِ أبديسى اولان جنّته چاغيريلييورسڭز. اويله ايسه قبر قپوسنه آغلايهرق دگل، گولهرك گيريڭز.
هم شو كلمه شويله مژده ويرييور، دييور كه: أى إنسان! فنايه، عدمه، هيچلگه، ظلماته، نسيانه، چورومگه، طاغيلمغه و كثرتده بوغولمغه گيتديگڭزى توهّم ايدوب دوشونمهيڭز! سز فنايه دگل، بقايه گيدييورسڭز. عدمه دگل، وجودِ دائمىيه سَوق اولونويورسڭز. ظلماته دگل، عالمِ نوره گيرييورسڭز. صاحب و مالكِ حقيقينڭ طرفنه گيدييورسڭز و سلطانِ أزلينڭ پاىتختنه دونييورسڭز. كثرتده بوغولمغه دگل، وحدت دائرهسنده تنفّس ايدهجكسڭز. فراقه دگل، وصاله متوجّهسڭز.
* * *