ايشته بشريت سياستلرينڭ بو غدّار قانونِ أساسيسنه قارشى عرشِ أعظمدن گلن قرآنِ معجز البياندهكى بو گلن قانونِ أساسىيى بولدم. او قانونى ده شو آيت إفاده ايدييور:
﴿وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ اُخْرٰى ۞﴾
﴿مَنْ قَتَلَ نَفْسًا بِغَيْرِ نَفْسٍ اَوْ فَسَادٍ فِى الْاَرْضِ فَكَاَنَّمَا قَتَلَ النَّاسَ جَمٖيعًا﴾
يعنى بو ايكى آيت، بو أساسى درس ويرييور كه: «بر آدمڭ جنايتيله باشقهلر مسئول اولماز. هم بر معصوم، رضاسى اولمادن، بتون إنسانه ده فدا ايديلمز. كندى إختياريله، كندى رضاسيله كندينى فدا ايتسه، او فداكارلق بر شهادتدر كه، او باشقه مسئلهدر.» دييه حقيقى عدالتِ بشريهيى تأسيس ايدييور. بونڭ تفصيلاتنى ده رسالۀِ نوره حواله ايدييورم.
ايكنجى سؤال:
سن أسكيدن شرقدهكى بدوى عشائرده سياحت ايتديگڭ وقت، اونلرى مدنيت و ترقّياته چوق تشويق ايدييوردڭ. نهدن، قرق سنهيه ياقيندر، مدنيتِ حاضرهدن «ميمسز» دييهرك حياتِ إجتماعيهدن چكيلدڭ، إنزوايه صوقولدڭ؟
الجواب:
مدنيتِ حاضرۀِ غربيه، سماوى قانونِ أساسيلره مخالف اولارق حركت ايتديگى ايچون سيّئاتى حسناتنه؛ خطالرى، ضررلرى، فائدهلرينه راجح گلدى. مدنيتدهكى مقصودِ حقيقى اولان إستراحتِ عموميه و سعادتِ حياتِ دنيويه بوزولدى. إقتصاد، قناعت يرينه إسراف و سفاهت و سعى و خدمت يرينه تنبللك و إستراحت مَيلى غلبه چالديغندن، بيچاره بشرى هم غايت فقير، هم غايت تنبل أيلدى. سماوى قرآنڭ قانونِ أساسيسى
﴿لَيْسَ لِلْاِنْسَانِ اِلَّا مَا سَعٰى ۞ كُلُوا وَاشْرَبُوا وَلَا تُسْرِفُوا﴾