مفكوره‌لر صاحبى، هر شيئى كندى مسلگنه آلَت ايده‌رك، حتّى ديننى و اُخروى حركاتنى ده او دنيوى مسلگه بر نوع آلَت حكمنه گتيرييور. حالبوكه حقائقِ ايمانيه و خدمتِ نوريۀِ قدسيه، كائناتده هيچ بر شيئه آلَت اولاماز. رضاىِ إلٰهيدن باشقه بر غايه‌سى اولاماز. حالبوكه شيمديكى جريانلرڭ طرفگيرانه چارپيشمالرى هنگامنده بو سرِّ إخلاصى محافظه ايتمك، ديننى دنيايه آلَت ايتمه‌مك مشكللشمش. أڭ ايى چاره، جريانلرڭ قوّتى يرينه، عنايت و توفيقِ إلٰهيه‌يه طايانمقدر.

إجتنابمزڭ چوق سببلرندن بر سببى ده؛ رسالۀِ نورڭ درت أساسندن بريسى اولان «شفقت ايتمك»، ظلم و ضرر ايتمه‌مكدر. چونكه، (وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ اُخْرٰى) يعنى «بريسنڭ خطاسيله، باشقه‌سى ويا أقرباسى خطاكار اولماز؛ جزايه مستحق اولماز» اولان دستورِ إرادۀِ إلٰهيه‌يه قارشى، بو زمانده (اِنَّ الْاِنْسَانَ لَظَلُومٌ كَفَّارٌ) سرّيله شديد بر ظلم ايله مقابله ايدر. طرفگيرلك حسّيله، بر جانينڭ خطاسيله، دگل يالڭز أقرباسنه، بلكه طرفدارلرينه دخى عداوت ايدر. ألندن گلسه ظلم ايدر. ألنده حكم وارسه، بر آدمڭ خطاسيله بر كويه بومبا آتار. حالبوكه بر معصومڭ حقّى، يوز جانى ايچون فدا ايديلمز؛ اونلرڭ يوزندن اوڭا ظلم ايديلمز. شيمديكى وضعيت، يوز معصومى بر قاچ جانى ايچون ضررلره صوقار. مثلا: خطالى بر آدمه متعلّق، بيچاره إختيار والده و پدرى و معصوم چولوق چوجقلرى أزمك، پريشان ايتمك، طرفگيرانه عداوت ايتمك، شفقتڭ أساسنه ضددر. مسلمانلر ايچنده طرفگيرانه جريانلر يوزندن، بويله معصوملر ظلمدن قورتولامييورلر. خصوصًا إختلاله سببيت ويرن وضعيتلر، بتون بتون ظلمى طاغيتير، گنيشلتير. جهادِ دينى‌ده اولسه، كافرلرڭ چولوق چوجقلرينڭ وضعيتلرى عينيدر. غنيمت اولابيلير؛ مسلمانلر، اونلرى كندى ملكيتنه داخل ايده‌بيلير. فقط إسلام دائره‌سنده بريسى