رسالۀِ نور كلّياتندن
آيت الكبرا
مؤلّفى
بديع الزمان
سعيد النورسى
﴿بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖيمِ﴾
بو رسالهنڭ ذيليله برابر بش يوز نسخهسنى اون سنه أوّل دڭزلى آغير جزا محكمهسيله آنقره آغير جزا محكمهسى تام ايكى سنه تدقيق ايتدكدن صوڭره إتّفاقًا برائتنه و بزه إعادهسنه قرار ويرمهلرى گوسترييور كه بو أثر، شيمديكى دهشتلى تخريباته قارشى بر حقيقتِ قرآنيه و بر سدِّ أعظمدر. اونڭ ايچون بو مبارك شهرڭ عدليهسنه و مقامِ ولايته و أمنيت دائرهسنه تقديم ايدييورز. مناسب گورورلرسه يڭى حرفله نشر ايديلسين كه خارجدن گلن معنوى تهلكهلردن وطنداشلرى قورتارمغه بر وسيله اولسون.
بو دفعه بو رسالهيى دقّتله مطالعه ايتدم. الحقّ بو رسالهنڭ إمامِ علىنڭ (رض) و أوليانڭ غيبى إشارتلريله مقبوليتنه إمضا باصمالرينه تام لايق بولونديغنى عين اليقين درجهسنده بيلدم و شيمديكى صيقنتيمز يوز درجه زياده اولسه ده ينه اوجوزدر. غم و كدر و شكوا ايله دگل، فرح و صبر و شكر ايله قارشيلامق لازمدر، ديدم.
سعيد النورسى
نوط: بو صحيفه، تكثير ماكينهسى ايله چوغالتيلمش أسكى يازى أصلندن عينًا آليندى. ايلك سطردهكى «بش يوز نسخه» و «اون سنه أوّل» قيدلرى اوڭا مخصوصدر.
***
مهمّ بر إخطار و بر إفادۀِ مرام
بو أهمّيتلى رسالهنڭ، هركس هر بر مسئلهسنى آڭلاماز. فقط حصّهسز ده قالماز. بيوك بر باغچهيه گيرن بر كيمسهنڭ، او باغچهنڭ بتون ميوهلرينه أللرى يتيشمز. فقط، ألنه گيرديگى مقدار يتر. او باغچه يالڭز اونڭ ايچون دگل، بلكه أللرى اوزون اولانلرڭ حصّهلرى ده وار.
بو رسالهنڭ فهمنى إشكال ايدن بش سبب وار:
برنجيسى:
بن كندى مشاهداتمى كندى فهممه گوره و كندم ايچون يازدم. سائر كتابلر گبى باشقهلرينڭ فهمنه و تلقّيسنه گوره يازمادم.
ايكنجيسى:
إسمِ أعظم جلوهسيله توحيدِ حقيقى أعظمى بر صورتده يازيلديغندن، مسئلهلرى هم غايت گنيش، هم غايت درين و بعضًا چوق اوزون اولديغندن، هركس بردن إحاطه ايدهمز.
اوچنجيسى:
هر بر مسئله بيوك و اوزون بر حقيقت اولماسى سببيله، حقيقتى پارچهلامامق ايچون بعضًا بر صحيفه ويا بر ياپراق بر تك جمله اولور. بر تك دليل حكمنده چوق مقدّمات بولونور.
دردنجيسى:
أكثر مسئلهلرينڭ هر بريسنڭ پك چوق دليللرى و حجّتلرى بولونديغندن؛ بعضًا اون، بعضًا يگرمى دليلى بر تك برهان ياپمق جهتيله مسئله اوزونلاشير؛ قيصه فهملر قاوراماز.
بشنجيسى:
بن رمضانڭ فيضيله بو رسالهنڭ نورلرينه مظهر اولمقلغمله برابر، بر قاچ جهتده حالم پريشان و بر قاچ خستهلقله وجودم صارصيلديغى بر زمانده عجله يازيلوب، برنجى مسودّه ايله إكتفا ايديلدى. هم يازديغم وقت، إراده و إختيارم ايله اولماديغنى حسّ ايتديگمدن، كندى فكرمله تنظيم ويا إصلاح ايتمگى موافق گورمهديگم ايچون بر پارچه فهمى إشكال ايدهجك بر وضعيت آلدى. هم عربى فقرهلر ايچنه چوق گيردى. حتّى برنجى مقام باشدن باشه عربى اولديغندن ايچندن چيقاريلدى، مستقل يازيلدى.
مدارِ قصور و إشكال اولان بو بش سببله برابر، بو رسالهنڭ اويله بر أهمّيتى وار كه؛ إمامِ على (رض) كراماتِ غيبيهسنده بو رسالهيه، « آيتِ كبرا» و «عصاىِ موسى» ناملرينى ويرمش. رسالۀِ نورڭ رسالهلرى ايچنده بوڭا خصوصى باقوب، نظرِ دقّتى جلب ايتمش. (١)
___
(١): أوت إمامِ علىنڭ (رض) آيت الكبرا حقّنده ويرديگى خبرى، تام تامنه دڭزلى حادثهسى تصديق ايتدى. چونكه بو رسالهنڭ گيزلى طبعى حپسمزه بر وسيله اولدى و اونڭ قدسى و چوق قوّتلى حقيقتنڭ غلبهسى، برائت و نجاتمزه أهمّيتلى بر سبب اولدى. و إمامِ علىنڭ (رض) كرامتِ غيبيهسنى كورلره ده گوستردى و حقّمزدهكى (وَ بِالْاٰيَةِ الْكُبْرٰى اَمِنّٖى مِنَ الْفَجَتْ) دعاسنڭ قبولنى إثبات ايتدى.
___
«الآية الكبرا»نڭ بر حقيقى تفسيرى اولان بو آيت الكبرا رسالهسى، حضرتِ إمامڭ (رض) تعبيرنجه، «عصاىِ موسى» نامنده «يدنجى شعاع» كتابيدر.
بو «يدنجى شعاع» بر مقدّمه و ايكى مقامدر. مقدّمهسى درت مسئلۀِ مهمّهيى؛ برنجى مقامى، آيتِ كبرانڭ تفسيرندن عربى قسمنى؛ ايكنجى مقامى، اونڭ برهانلرينى و ترجمهسنى و مئالنى بيان ايدرلر.
بو گلن مقدّمه لزومندن فضله ايضاح ايديلمكله برابر، بر درجه اوزون اولماسى إختيارسز اولمشدر. ديمك إحتياج وار كه، اويله يازديرلدى. بلكه ده بر قسم إنسانلر بو اوزونى قيصه گورورلر.
سعيد النورسى
* * *
مقدّمه
﴿بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖيمِ﴾
﴿وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْاِنْسَ اِلَّا لِيَعْبُدُونِ﴾
بو آيتِ عظمانڭ سرّيله، إنسانڭ بو دنيايه گوندريلمهسنڭ حكمتى و غايهسى؛ خالقِ كائناتى طانيمق و اوڭا ايمان ايدوب عبادت ايتمكدر. و او إنسانڭ وظيفۀِ فطرتى و فريضۀِ ذمّتى، معرفت اللّٰه و ايمانِ بِاللّٰه در و إذعان و يقين ايله وجودينى و وحدتنى تصديق ايتمكدر.
أوت فطرةً دائمى بر حيات و أبدى ياشامق ايستهين و حدسز أمللرى و نهايتسز ألملرى بولونان بيچاره إنسانه، ألبته او حياتِ أبديهنڭ اُسّ الأساسى و آناختارى اولان ايمانِ بِاللّٰه و معرفت اللّٰه و وسيلهلرندن باشقه اولان شيلر و كمالاتلر، او إنسانه نسبةً آشاغيدر. بلكه، چوغنڭ قيمتلرى يوقدر.
رسالۀِ نورده بو حقيقت قوّتلى برهانلرله إثبات ايديلديگندن، بو حقيقتى رسالۀِ نوره حواله ايدهرك، يالڭز او يقينِ ايمانىيى بو عصرده صارصان و تردّد ويرن ايكى ورطهيى درت مسئله ايچنده بيان ايدرز.
برنجى ورطهدن چارۀِ نجات:
ايكى مسئلهدر.
برنجى مسئله:
اوتوز برنجى مكتوبڭ اون اوچنجى لمعهسنده تفصيلًا إثبات ايديلديگى گبى، عمومى مسئلهلرده إثباته قارشى نفيڭ قيمتى يوقدر و قوّتى پك آزدر. مثلا: رمضانِ شريفڭ باشنده هلالى گورمك خصوصنده، ايكى عامى شاهد هلالى إثبات ايتسهلر و بيڭلرله أشراف و عالملر «گورمدك» دييوب نفى ايتسهلر، اونلرڭ نفيلرى قيمتسز و قوّتسزدر. چونكه إثباتده بربرينه قوّت ويرر، بربرينه تساند و إجماع وار. نفيده ايسه بر اولسه بيڭ اولسه فرقلرى يوقدر؛ هركس كندى باشنه قالير، إنفرادى اولور. چونكه إثبات ايدن خارجه باقار و نفس الأمره گوره حكم ايدر. مثلا: مثالمزده اولديغى گبى، برى ديسه: «گوكده آى واردر.» ديگر آرقداشى پارمغنى اورايه باصار، ايكيسى برلشوب قوّتلهشيرلر.
نفى و إنكارده ايسه، نفس الأمره باقماز و باقهماز. چونكه، «خصوصى اولميان و خاص بر يره باقميان بر نفى إثبات ايديلمز» مشهور بر دستوردر. مثلا بر شيئى دنياده وار دييه بن إثبات ايتسهم، سن ده «دنياده يوق» ديسهڭ؛ بنم بر إشارتمله قولايجه إثبات ايديلهبيلن او شيئڭ سن نفينى يعنى عدمنى إثبات ايتمك ايچون، بتون دنيايى آرامق و طرامق و گوسترمك، بلكه گچمش زمانلرڭ هر طرفنى دخى گورمك لازم گلييور. صوڭره «يوقدر، وقوع بولمامشدر» دييهبيليرسڭ.
مادام نفى و إنكار ايدنلر نفس الأمره باقمازلر؛ بلكه كندى نفسلرينه و عقللرينه و گوزلرينه باقوب حكم ايدييورلر. ألبته بربرينه قوّت ويرهمزلر و ظهير اولمازلر. چونكه گورمگه و بيلمگه مانع اولان پردهلر، سببلر آيرى آيريدرلر. هركس «بن گورمييورم، بنم يانمده و إعتقادمده يوقدر.» دييهبيلير. يوقسه «واقعده يوقدر» دييهمز. أگر ديسه، خصوصًا عموم كائناته باقان ايمان مسئلهلرنده دنيا قدر بيوك بر يالان اولور كه، طوغرى دييهمز و طوغرولديلماز.
الحاصل:
إثباتده نتيجه بردر، واحددر، تساند اولور. نفيده ايسه، بر دگلدر، متعدّددر. يا «يانمده و نظرمده» ويا «إعتقادمده» گبى قيدلرڭ هركسه گوره تعدّدى ايله نتيجهلر دخى تعدّد ايدر، داها تساند اولماز.
ايشته بو حقيقت نقطهسنده ايمانه قارشى گلن كافرلرڭ و منكِرلرڭ كثرتنڭ و ظاهرًا چوقلغنڭ قيمتى يوقدر. و مؤمنڭ يقيننه و ايماننه هيچ تردّد ويرمهمك لازم ايكن؛ بو عصرده آوروپا فيلسوفلرينڭ نفى و إنكارلرى، بر قسم بدبخت مفتونلرينه تردّد ويروب يقينلرينى إزاله و سعادتِ أبديهلرينى محو ايتمش. و إنساندن هر گونده اوتوز بيڭ آدمه إصابت ايدن ئولومى، موت و أجلى بر ترخيص معناسندن چيقاروب إعدامِ أبدى صورتنه چويرمش. قپوسى قپانميان قبر، دائما إعدامنى او منكِره إخطار ايتمكله، لذّتلى حياتنى أليم ألملرله زهرلهيور. ايشته، ايمان نه قدر بيوك بر نعمت و حياتڭ حياتى اولديغنى آڭلا!..
ايكنجى مسئله:
بر فنّڭ ويا بر صنعتڭ مدارِ مناقشه اولمش بر مسئلهسنده، او فنّڭ و او صنعتڭ خارجندهكى آدملر نه قدر بيوك و عالم و صنعتكار ده اولسهلر، سوزلرى اونده گچمز، حكملرى حجّت اولماز؛ او فنّڭ إجماعِ علماسنه داخل صاييلمازلر. مثلا؛ بيوك بر مهندسڭ، بر خستهلغڭ كشفنده و تداويسنده بر كوچك طبيب قدر حكمى گچمز. و بِالخاصّه مادّياتده چوق توغّل ايدن و گيتدكجه معنوياتدن تباعد ايدن و نوره قارشى غبيلهشن و قابالاشان و عقلى گوزينه اينن أڭ بيوك بر فيلسوفڭ منكِرانه سوزى، معنوياتده نظره آلينماز و قيمتسزدر.
عجبا يرده ايكن عرشِ أعظمى تماشا ايدن، خارقه بر دهاىِ قدسى صاحبى اولان و طقسان سنه معنوياتده ترقّى ايدوب چاليشان و حقائقِ ايمانيهيى علم اليقين، عين اليقين حتّى حقّ اليقين صورتنده كشف ايدن شيخِ گيلانى (قس) گبى يوز بيڭلر أهلِ حقيقتڭ إتّفاق ايتدكلرى، توحيدى و قدسى و معنوى مسئلهلرده، مادّياتڭ أڭ طاغنيق و كثرتڭ أڭ جزئى تفرّعاتنه طالان و سرسملشن و بوغولان فيلسوفلرڭ سوزلرى قاچ پاره ايدر و إنكارلرى و إعتراضلرى، گوك گورولتيسنه قارشى سيورىسينگڭ سسى گبى سونوك اولماز مى؟
حقائقِ إسلاميهيه ضدّيت گوستروب مبارزه ايدن كفرڭ ماهيتى بر إنكاردر، بر جهلدر، بر نفيدر. صورةً إثبات و وجودى گورولسه ده معناسى عدمدر، نفيدر. ايمان ايسه علمدر، وجوديدر، إثباتدر، حكمدر. هر بر منفى مسئلهسى دخى، بر مثبت حقيقتڭ عنوانى و پردهسيدر. أگر ايمانه قارشى مبارزه ايدن أهلِ كفر، غايت مشكلات ايله منفى إعتقادلرينى قبولِ عدم و تصديقِ عدم صورتنده إثبات و قبول ايتمگه چاليشسهلر؛ او كفر، بر جهتده ياڭليش بر علم و خطا بر حكم صاييلابيلير. يوقسه، إرتكابى چوق قولاى اولان يالڭز عدمِ قبول و إنكار و عدمِ تصديق ايسه جهلِ مطلقدر، حكمسزلكدر.
الحاصل، إعتقادِ كفريه ايكى قسمدر:
بريسى:
حقائقِ إسلاميهيه باقمييور. كندينه مخصوص ياڭليش بر تصديق و باطل بر إعتقاد و خطا بر قبولدر و ظالم بر حكمدر. بو قسم بحثمزدن خارجدر. او بزه قاريشماز، بز ده اوڭا قاريشمايز.
ايكنجيسى:
حقائقِ ايمانيهيه قارشى چيقار، معارضه ايدر. بو دخى ايكى قسمدر:
بريسى: عدمِ قبولدر. يالڭز إثباتى تصديق ايتمهمكدر. بو ايسه بر جهلدر، بر حكمسزلكدر و قولايدر. بو ده بحثمزدن خارجدر.
ايكنجيسى: قبولِ عدمدر. قلبًا، عدمنى تصديق ايتمكدر. بو قسم ايسه بر حكمدر، بر إعتقاددر، بر إلتزامدر. هم إلتزامى ايچون نفينى إثبات ايتمگه مجبوردر.
نفى دخى ايكى قسمدر:
بريسى: «خاص بر موقعده و خصوصى بر جهتده يوقدر» دير. بو قسم ايسه إثبات ايديلهبيلير. بو قسم ده بحثمزدن خارجدر.
ايكنجى قسم ايسه: دنيايه و كائناته و آخرته و عصرلره باقان ايمانى و قدسى و عام و محيط اولان مسئلهلرى نفى و إنكار ايتمكدر. بو نفى ايسه (برنجى مسئلهده بيان ايتديگمز گبى) هيچ بر جهتله إثبات ايديلمز. بلكه كائناتى إحاطه ايدهجك و آخرتى گورهجك و حدسز زمانڭ هر طرفنى تماشا ايدهجك بر نظر لازمدر، تا او گبى نفيلر إثبات ايديلهبيلسين.
ايكنجى ورطه و چارۀِ نجات:
بو دخى ايكى مسئلهدر:
برنجيسى:
عظمت و كبريا و نهايتسزلك نقطهسنده، يا غفلته ويا معصيته ويا مادّياته طالمق سببيله طارلاشان عقللر، عظمتلى مسئلهلرى إحاطه ايدهمدكلرندن، بر غرورِ علمى ايله إنكاره صاپارلر و نفى ايدرلر. أوت او معنًا صيقيشمش و قورومش عقللرينه و بوزولمش و معنوياتده ئولمش اولان قلبلرينه، چوق گنيش و درين و إحاطهلى اولان ايمانى مسئلهلرى صيغيشديرهمدقلرندن، كنديلرينى كفره و ضلالته آتارلر، بوغولورلر.
أگر دقّتله كندى كفرلرينڭ ايچ يوزينه و ضلالتلرينڭ ماهيتنه باقهبيلسهلر، گورهجكلر كه؛ ايمانده بولونان معقول و لايق و لازم اولان عظمته قارشى، يوز درجه محال و إمكانسزلق و إمتناع او كفرڭ آلتنده و ايچندهدر.
رسالۀِ نور يوزر ميزان و موازنهلرله، بو حقيقتى «ايكى كرّه ايكى درت ايدر» درجهسنده قطعى إثبات ايتمش. مثلا؛ جنابِ حقّڭ وجوبِ وجودينى و أزليتنى و إحاطهلى صفتلرينى عظمتلرى ايچون قبول ايدهمهين آدم، يا حدسز موجوداته، بلكه نهايتسز ذرّهلره، او وجوبِ وجودى و أزليتنى و الوهيت صفتلرينى ويرمكله كفرينى إعتقاد ايدهبيلير. وياخود أحمق سوفسطائيلر گبى، هم كندينى، هم كائناتڭ وجودينى إنكار و نفى ايتمكله عقلدن إستعفا ايتمليدر. ايشته بونڭ گبى بتون حقائقِ ايمانيه و إسلاميه، كنديلرينڭ شأنلرينى، مقتضالرى اولان عظمته إستناد ايدهرك، قارشيلرندهكى كفرڭ دهشتلى محالاتندن و وحشتلى خرافاتندن و ظلمتلى جهالاتندن قورتاروب كمالِ إذعان و تسليميتله سليم قلبلرده و مستقيم عقللرده يرلشديررلر.
أوت، أذان و نماز گبى أكثر شعائرِ إسلاميهده كثرتله (اَللهُ اَكْبَرُ ۞ اَللهُ اَكْبَرُ ۞ اَللهُ اَكْبَرُ ۞ اَللهُ اَكْبَرُ) عظمت و كبرياسنى هر وقت إعلانى، هم (اَلْعَظَمَةُ اِزَارٖى وَالْكِبْرِيَاءُ رِدَائٖى) حديثِ قدسينڭ فرمانى، هم «جوشن الكبير» مناجاتنڭ سكسان آلتنجى عقدهسنده:
﴿يَا مَنْ لَا مُلْكَ اِلَّا مُلْكَهُ ۞ يَا مَنْ لَا يُحْصِى الْعِبَادُ ثَنَائَهُ ۞﴾
﴿يَا مَنْ لَا تَصِفُ الْخَلَائِقُ جَلَالَهُ ۞ يَا مَنْ لَا تَنَالُ الْاَوْهَامُ كُنْهَهُ ۞﴾
﴿يَا مَنْ لَا يُدْرِكُ الْاَبْصَارُ كَمَالَهُ ۞ يَا مَنْ لَا يَبْلُغُ الْاَفْهَامُ صِفَاتَهُ ۞﴾
﴿يَا مَنْ لَا يَنَالُ الْاَفْكَارُ كِبْرِيَائَهُ ۞ يَا مَنْ لَا يُحْسِنُ الْاِنْسَانُ نُعُوتَهُ ۞﴾
﴿يَا مَنْ لَا يَرُدُّ الْعِبَادُ قَضَائَهُ ۞ يَا مَنْ ظَهَرَ فٖى كُلِّ شَىْءٍ اٰيَاتُهُ ۞﴾
﴿سُبْحَانَكَ يَا لَا اِلٰهَ اِلَّا اَنْتَ الْاَمَانُ الْاَمَانُ نَجِّنَا مِنَ النَّارِ﴾
دييه اولان غايت عارفانه مناجاتِ أحمديهنڭ (عصم) بيانى گوسترييور كه؛ عظمت و كبريا لزوملى بر پردهدر. عقل ايله إحاطه و قلبله گورمگه مانعدر و تام معرفته سد چكر و معرفتده و ايمانڭ إنكشافنده حدسز مرتبهلرڭ بولونماسنه سببدر. و معرفت اللّٰهده ترقّى ايتديرمگه جاذبهدار بر إحتجابِ قدسيدر. يوقسه هيچ بر جهتله إنكاره و نفيه سبب اولاماز. أوت عظمت بر وسيلۀِ إحتجاب اولديغى گبى، عظمتدن نشئت ايدن و عظمتڭ بر نوع عنوانى و ديگر بر صورتى اولان (شدّةِ ظهور) دخى بر وسيلۀِ إختفا و إحتجابدر كه، (سُبْحَانَ مَنِ اخْتَفٰى بِشِدَّةِ الظُّهُورِ) ديمشلر. أوت گونشڭ شدّتِ نورى، ذاتنى ستر ايدر؛ خستهلقلى گوزلر گورمز.
ايكنجى مسئله:
ايمانى مسئلهلرڭ فوق الحدّ عظمتنى چوق قولاى قبول ايتديروب، حتّى عوامڭ قلبلرينه گوزلجه يرلشديرن چوق عظمتلى و چوق قوّتلى و چوق كثرتلى برهانلرى و دليللرى واردر. مثلا: بو يدنجى شعاعده گورهجكسڭ كه، بو كائنات بتون أركان و طبقات و أنواع و أفراد و مشتملاتيله واجب الوجودڭ وجوبِ وجودينه و وحدتنه شهادت ايدن بر دائرۀِ ذكر تشكيل ايدهرك، برابرجه (لَا اِلٰهَ اِلَّا اللهُ) ديرلر. مثلا ناصلكه كوچوجك (هو هو هو) لردن مركّب بيوكجه (هو هو) يازيلير. صوڭره بو (هو) لردن مركّب چوق بيوك بر (هو) اولور. هم ناصلكه بر طابورڭ هجومنده ويا بر حلقۀِ ذكرڭ جذبهسنده (الله الله الله) ديرلر. و اونلرڭ سسلرندن تركّب ايدن بيوك و جماعت صداسيله بيوك بر طرزده (الله الله) كلمهسى ايشيديلير و بلوكلرڭ سسلرندن تركّب ايدن طابورڭ صداسى دخى بيوك و گنيش بر تلفّظله (الله الله الله) ديديگنى ايشيتديرهبيلير.
عينًا اويله ده، بو كائناتڭ هر بر نوعى و او نوعڭ فردلرى و او فردلرڭ أعضالرى لسانِ حال ايله (لَا اِلٰهَ اِلَّا اللهُ) ديرلر. بربرى ايچندهكى بو بيوك ذكر دائرهلرى، مثالمزدهكى يالڭز اوچ درت مرتبه دگل، بلكه اوچ يوز مرتبهدن گچر. هم بيوك و كلّى ذكرلرى يالڭز كوچك فردلرڭ ذكرلرندن نشئت ايتمييور. بلكه هر بر بيوك و كلّى موجود، بيوكلگى نسبتنده بِالذّات ذكر ايدر بيوك بر شخص گبى (لَا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ) دير. حتّى بو يدنجى شعاعڭ ايكنجى مقامنده اون طوقوز دائرهدن آلتنجى بر دائره اولان أشجار و نباتاتڭ شهادتلرينى رمضانده ديڭلركن خيال گوزيله گوردم كه:
آغاج و نباتلردن هر برينڭ ياپراق و چيچك و ميوهلرى كنديلرينه مخصوص لسانلريله (لَا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ) ديدكلرى گبى، آغاجلرڭ دخى كندى لسانيله اونلرى شاهد گوسترهرك داها يوكسك بر (لَا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ) سويلهديگنى و عموم آغاجلرڭ نوعى دخى كندى لسانيله كلمۀِ شهادت گتيرديگنى خيالمله گوردم و ايشيتدم، ديسهم بر خيالدر دينيلمز. بلكه او درجه پارلاق بر حقيقتدر كه، خيالى دخى كندينه مفتون ايدوب حقيقت حسابنه چاليشديردى. بن كندى كنديمه نمازڭ آرقهسنده هر بر (لَا اِلٰهَ اِلَّا اللهُ) ديدكجه فكرم او دائرهلردن هر بريسنڭ بيوك و كلّى و أڭ قوّتلى بر طرزده گتيرديگى شهادت كلمهسنى و (لَا اِلٰهَ اِلَّا اللهُ) توحيدينى ديڭلر، بلكه مشاهده ايدر. گويا هر بر دائرهنڭ، مثلا أرضڭ شهادتى أرض قدر قوّتلى و بيوك و ظاهر بر صورتده خياله گورونور. اونڭ ايچون بو يدنجى شعاعده (بِشَهَادَةِ عَظَمَةِ ... إلى اٰخر) و (بِمُشَاهَدَةِ عَظَمَةِ اِحَاطَةِ ... إلى اٰخر) فقرهلرى چوق تكرّر ايدرلر.
بو شعاع گرچه رسالۀِ مناجاته بڭزهيور و عين طرزده گيتمش؛ فقط بنم ايچون بو شعاع مشاهدات صورتنده و عين اليقين طرزنده گورونديگندن داها قوّتلى، داها يوكسك، داها طاتلى، داها نورليدر. بو شعاعڭ برنجى و ايكنجى مقاملرى، بو گلن آيتِ معظّمه و محتشمه اولان
﴿تُسَبِّحُ لَهُ السَّمٰوَاتُ السَّبْعُ وَالْاَرْضُ وَمَنْ فٖيهِنَّ
وَاِنْ مِنْ شَىْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهٖ﴾
خزينهسنڭ حشمتلى بر نكتهسى و گنيش بر تفسيرى و رمضانِ شريفڭ بر هديهسى، بر نورى و چوق بڭزهديگى رسالۀِ مناجاتڭ و او مناجاتڭ منبعى اولان مناجاتِ عَلَويه و اونڭ منبعى اولان مناجاتِ جوشنيۀِ أحمديه (عصم) و اونڭ منبعى اولان آيتِ (اِنَّ فٖى خَلْقِ السَّمٰوَاتِ وَ الْاَرْضِ) إلى آخرهنڭ إلهامى بر ضياسى و توحيدى بر فيضى اولارق هم ذكر، هم فكر صورتنده ظهور ايدن عين كلماتِ عربيهيى رمضانڭ شرفى و بر خاطرهسى ايچون عين مكرّر كلمهلرى يازييورم. كيم ايسترسه مكرّر كلمهلر يرينه، «و هكذا» دييوب اوقويه و يازهبيلير.
بو هديۀِ رمضانيه بنده ذكر جهتى و ذكر معناسى فكره غلبه ايتديگندن، سائر ذكرلر گبى عين كلمه تكرار ايديلييور. هم عمومڭ نتيجهلرى بر تك برهان اولديغندن و برهانلرڭ وجهلرى بربرينه بڭزهديگندن جملهلرى عينًا تكرار ايديلمش. و بو تكرار بڭا اوصانج ويرمييوردى. چونكه هر بر مرتبهده باشقه بر عالمڭ قپوسى آچيلييوردى. و او مخصوص مرتبۀِ برهانيهنڭ خارجنده و كائناتڭ يوزنده بولونان شهادتلرى و او شهادتلرڭ خارجى ميدانى خيالمه گورونويوردى. او حالده دگل اوصانج، بلكه غايت علوى بر ذوقِ ايمانى ويرييوردى. قرآنِ معجز البيانده ذكر معناسى و تلاوت جهتى دخى بولونديغندن غايت طاتلى تكراراتى بلاغتنه بلاغت قاتمش، نقصانيت ويرمهمش. هر نه ايسه... اون طوقوز نوردن و اوتوز اوچ مقدّمه و مرتبهدن تركّب ايدن بر تك برهان اولان بو يدنجى شعاع قدر، وجودِ واجب الوجود و وحدانيتڭ إثباتنده داها قوّتلى بر دليل و داها قطعى بر برهان تصوّر ايديلمز. و هيچ بر حكمى و هيچ بر جملهسى و حتّى هيچ بر قيدى يوقدر كه، رسالة النورده إثبات اولونمامش اولسون. خصوصًا مناجات و ايكنجى شعاع رسالهلرنده. و اونڭ قطعيتى و قيمتى و لذّتى ايچون، بن هر نه وقت صيقيلسهم ويا صيقنتىيه دوشسهم ويا يورغونلق و اوصانج گتيرسهم، بر كرّه متفكّرانه اوقوسهم هيچ بر صيقنتى و اوصانج قالماز.
معنيدار بر توافقدر كه، نمازڭ تسبيحاتنده و تسبيحات گبى اوتوز اوچ دفعه تكرار ايتديگم (لَا اِلٰهَ اِلَّا اللهُ)ڭ ذكرنده اوتوز اوچ مرتبه آيرى آيرى نورلرى گوردم. صوڭره او مرتبهلردهكى إثباتِ وجود ايله إثباتِ وحدانيته باقدم، گوردم كه: إثباتِ وجود برهانلرينڭ عددى رسالۀِ نورده غايت أهمّيتلى بر عدد اولان اون طوقوز عدد، هم اون طوقوز حرفلى و اون طوقوز دفعه اوقونان إسمِ أعظمڭ طلسملى رقمى اولان اون طوقوز عددينه توافق سرّيله، اون طوقوز عالمده تظاهر ايتمش و إسمِ أعظمڭ مظهرى اولديغنه بر أماره گوسترمش. و إثباتِ وحدانيت ايسه بر دفعه رسالۀِ نورده غايت سرلى و مبارك بر رقم اولان اون اوچ و بر دفعه ده اون درت و بر دفعه ده اون طوقوز عدديله ظاهر اولدى.
قصدم اولمادن اوزونلاشمش اولان مقدّمه نهايت بولدى.
* * *