منتظم و صنعتلى اولارق او طوپراقدن چيقماسى، بِالبداهه و بِالضروره إقتضا ايدييور كه؛ او كاسهده بولونان طوپراقده، معنًا آوروپا قدر، معنوى و كوچك مقياسده مطبعهلرى و فابريقهلرى بولونديرسون. تا كه، بو قدر حياتدار قوماشلرى و بيڭلر آيرى آيرى نقشلى منسوجاتلرى طوقويهبيلسين.
ايشته طبيعيّونڭ فكرِ كفريلرى، نه درجه دائرۀِ عقلدن خارج صاپديغنى قياس ايت. و طبيعتى موجد ظن ايدن إنسان صورتندهكى أحمق سرخوشلر «متفنّن و عقللىيز» دييه دعوا ايتدكلرى عقل و فندن نه قدر اوزاق دوشدكلرينى و ممتنع و هيچ بر جهتله ممكن اولميان بر خرافهيى كنديلرينه مسلك إتّخاذ ايتدكلرينى گور، گول و توكور!
أگر ديسهڭ: موجودات، طبيعته إسناد ايديلسه بويله عجيب محاللر اولور، إمتناع درجهسنده مشكلات اولور؛ عجبا ذاتِ أحد و صمده ويريلديگى وقت، او مشكلات ناصل قالقييور؟ و او صعوبتلى إمتناع، او سهولتلى وجوبه ناصل إنقلاب ايدر؟
الجواب: برنجى محالده ناصلكه گونشڭ جلوۀِ إنعكاسى، كمالِ سهولتله، كلفتسز أڭ كوچك ذرّهجك جامدن طوت، تا أڭ بيوك بر دڭزڭ يوزينه قدر فيضنى و تأثيرينى مثالى گونشجكلرله غايت قولايلقله گوستردكلرى حالده، أگر گونشدن نسبتى كسيلسه؛ او وقت هر بر ذرّهجكده، طبيعى و بِالذّات بر گونشڭ خارجى وجودى إمتناع درجهسنده بر صعوبتله اولابيلمهسى، قبول ايديلمك لازم گلير. اويله ده؛ هر بر موجود، طوغريدن طوغرىيه ذاتِ أحد و صمده ويريلسه؛ وجوب درجهسنده بر سهولت، بر قولايلق ايله و بر إنتساب و جلوه ايله، هر بر موجوده لازم اولان هر بر شيئى، اوڭا يتيشديريلهبيلير. أگر او إنتساب كسيلسه و او مأموريت باشى بوزوقلغه دونسه و هر بر موجود كندى باشنه و طبيعته بيراقيلسه، او وقت